"همیشه می توان تولدی دوباره داشت..به روز شدن شبهای یکشنبه "
با سلام تهنیت و تبریک به مناسبت اعیاد شعبانیه


حلم و بردباری و کنترل خشم یکی از فضیلتهای اخلاقی سرنوشت ساز در وجود هر انسانی است. خشم و غضب عبارت است از حالت درونی که باعث حركت روحی حیوانی می‏شود و هرگاه شدید باشد باعث حركت شدیدیتری را به دنبال دارد. از آن حركت، حرارتی بیش از حد حاصل شده و رگ‏های گردن متورم شده و نورعقل خاموش می‏شود واثر قوه عاقله را ضعیف می‏كند و بدین جهت موعظه و نصیحت در آدم غضبناك اثری ندارد، بلكه پند و موعظه غضبش را شدیدتر می‏كند. غضب از دید اخلاق اسلامی ازآفات خطرناكی است  که چه بسا باعث هلاكت همیشگی می‏شود(1)
در دین اهمیت زیادی به این غریزه انسانی داده شده است و پیشوایان دینی برای شناساندن و کنترل آن دستورهایی را صادر کرده اند. نبى اكرم (ص) مى فرماید: «ان أ الغضب جمر توفذ فى جوف ابن آدم الم تروا الى حمر عینیه وانتفاخ اوداجه»؛ به راستى كه غضب آتشى است كه در درون انسان برافروخته مى شود نمى بینید كه چگونه هنگام غضب چشمانش قرمز و رگ هایش برافروخته مى شود .(2) همچنین حضرت على (ع) نیز مى فرماید: «الحد ضرب من الجنون»؛ غضب و تندى یك نوع دیوانگى است.(3)

اثرات سوء
خشم علت بسیاری از بیماری‏های جسمی از جمله سرگیجه، سردرد، تنش و پرش اعضا، لكنت زبان، بیماری‏های خون، كاهش قدرت دفاعی بدن، ناراحتی‏های دستگاه گوارش و بی‏اشتهایی است! از نظر دانشمندان در خشم انواع تغییرات بیوشیمی و فیزیولوژی دیده می‏شود كه به سلسله اعصاب سمپاتیك و غدد فوق كلیوی مربوط است. می توان گفت این نوع تغییرات زمینه ساز بسیاری از بیماری های جسمانی دیگر نیز می باشد،(4)و بر این اساس، در روایات خشم و غضب به عنوان كلید بدی‏ها ذكر شده است. پیامبر اكرم(ص) فرمود: "هنگامی كه انسان غضب كند تمام شرور و جودش را در بر می‏گیرد".(5)
روانشناسان غربی نیز به خطرات خشم غصب اشاره می کنند و آن را یکی از عوامل اختلالات روانی به شمار میآورند،تا آنجا که دیل كارنگى روان شناس معروف آمریكایى مى نویسد:« تداوم خشم و غضب در مزاج و قلب آدمى اثر سوئ مى گذارد و بسیارى از بیمارى هاى درونى و امراض بر اثر خشم هاى پى در پى و زیاده از حد طبیعى است ».(6)

انواع خشم
سوالی که در اینجاست به ذهن خطور می کند این است که آیا هر خشمی بد است و باید از آن جلوگیری کرد یا اینکه خشم و غضب خوب نیز وجود دارد؟ خشم حالتی عاطفی است كه خداوند حكیم در نهاد آدمی به ودیعت نهاده است. اگر آدمی برای خدا به خشم آید و در راه حفظ دین و ارزش‏های دینی خشمگین شود، این خشم نه تنها مذموم نیست كه‏ پسندیده و ارزش‏مند است. امام علی‏ علیه‏السلام یكی از امتیازات برتر ابوذر غفاری را خشم برای خدا می‏داند و خطاب به ایشان فرموده است: "ای ابوذر، تو برای خداوند خشمگین شدی. پس تنها تكیه گاه و امیدت را خدایی قرار ده كه برای او به خشم آمدی". (7). آن حضرت خشم كسانی را كه در برابر فاسقان به خشم آمد و وظیفه نهی از منكر را فراموش نكردند و در برابر شبهات بی‏دینان و اضلال گمراهان ساكت ننشستند، می‏ستاید و كار آنان را بزرگ می‏شمرد.(8) بنابراین خشم مطلوب در مواردی است كه مربوط به حفظ جان و دفاع از خود وحفظ دین باشد، چون با عقل و منطق و دستورهای شریعت هم‏خوانی دارد.اگر خشم برای غیر خدا و تشفی خاطر خود و عقده گشایی باشد، از نظر اسلام مذموم و نكوهیده است و باید از آن پیشگیری كرد. كسی كه از اهانت و ناسزای دیگری به خشم می‏آید، این خشم برای خدا نیست، بلكه جنبه نفسانی دارد و به قصد انتقام جویی و عقده گشایی است. این خشم باید از طریق كظم غیظ مهار شود.
امام علی‏ علیه ‏السلام شنید مردی به قنبر دشنام گفته و قنبر خود را مهیّا كرد تا فحش را به او برگرداند. حضرت فریاد زد: "قنبر، آرام باش! دشنام گویت را با خواری واگذار كه با این كار خدا را خشنود می‏كنی و شیطان راخشمگین می‏سازی و دشمنت را كیفر می‏دهی". سپس قسم یاد كرد كه هرگز شخص با ایمان، پروردگار خود را از چیزی مانند حلم و خویشتن داری راضی نساخته و شیطان را مثل سكوت، خشمگین نكرده و احمق را همانند خاموشی، مجازات ننموده است.(9)
ان شاءالله در پست بعدی درباره عوامل و کنترل خشم راهکارهایی رو از بزرگان دین و اخلاق ارائه می دهم تا بتوانیم در زندگی آنها را بکار ببندیم.
پی نوشت
1.
برگرفته از معراج السعاده مرحوم نراقی،با اندکی تغییر ، ص 177.
2.
عیون الاخبار «ابن قتیبه» ج 1 ص
3. نهج البلاغه قصار 552
4. فلسفی، اخلاق، ج 2، ص 312، به نقل از روانشناسی اجتماعی، ج 1، ص 914
5.
میزان الحكمة، ح 7، ص 234
6.
آیین كامیابى ص 332
7.
نهج البلاغه، فیض الاسلام، خطبه 130
8.
همان، نامه 38
9.
سفینة البحار، ج 1، ص 300، واژه حلم




طبقه بندی: اخلاق اسلامی،  رذایل اخلاقی، 
داغ کن: داغ کن - کلوب دات کام
نوشته شده در تاریخ : یکشنبه 12 تیر 1390 | توسط : قطره | نظرات()